|
Kluczowe kwestie porównawcze |
PARADYGMATY
|
Model skoncentrowany na pacjencie i jego prawach
-empatyczny-
|
Model skoncentrowany na zatajaniu i stygmatyzacji
-manipulacyjny-
|
| Czym jest
obojnactwo? |
Rzadszym statystycznie wariantem.
Obojnactwo jest anatomiczno - fizjologicznym odstępstwem
od funkcjonujących standardów - typu męskiego lub żeńskiego.
Tak samo jak kolor skóry i włosów różnią się w ramach szerokiego
spektrum, tak też hermafrodytyzm jest odstępstwem od pospolicie
występujących struktur narządowo-płciowych, czy fenotypowych.
Obojnactwo nie jest medyczną, ani społeczną patologią. |
Patologią.
Obojnactwo jest anatomicznym odstępstwem od normy, które z dużym
prawdopodobieństwem prowadzić będzie do: wielkiego cierpienia
rodziny takiej osoby oraz spowoduje wielkie cierpienia osoby
dotkniętej obojnactwem. Obojnactwo jest patologią i wymaga medycznej
interwencji. |
| Czy płeć
jest zdeterminowana przez naturę, czy też przez wychowanie? |
Z pewnością przez oba czynniki,
ale nie w tym rzecz! Problem polega na tym, że interseksualiści
powinni być tak samo traktowani pod względem podstawowych zasad
etycznych jak ktokolwiek inny - z poszanowaniem ich autonomii
i samookreślenia, prawdy na temat ich ciała, ich życia oraz
uwolnieni od dyskryminującej stygmatyzacji. Lekarze, naukowcy
i teoretycy płci powinni zaprzestać używania obojnactwa w eksperymentach
lub debatach na temat relacji między "naturą a wychowaniem". |
Wychowanie. W praktyce z
każdego dziecka można zrobić chłopca" lub dziewczynkę", jeśli
tylko uda się ukształtować genitalia w przekonywujący sposób.
Nie ma absolutnie znaczenia, jakie są czy były geny, mózg, układ
endokrynny czy życie prenatalne. |
| Czy obojnacze
genitalia lub takie, które wykazują odstępstwa od statystycznie
częstszych - stanowią problem medyczny? |
Nie. Obojnacze narządy płciowe
nie stanowią problemu medycznego. Mogą sygnalizować pewne problemy
o podłożu genetycznym, metabolicznym, ale same w sobie nie są
patologią; po prostu wyglądają odmiennie. Zaburzenia metaboliczne
powinny być leczone, ale interseksualne genitalia bardzo rzadko
wymagają interwencji medycznej. Nie ma dowodów na wsparcie paradygmatu
zatajania interseksualności, a wręcz przeciwnie jest wiele dowodów
na jego obalenie. |
Tak. Nieleczone obojnactwo
w sposób wielce prawdopodobny prowadzić może do depresji, samobójstwa
i do możliwej orientacji homoseksualnej. Atypowe narządy płciowe
muszą zostać znormalizowane do takiego stopnia, na ile tylko
to możliwe. |
| Jaka powinna
być odpowiedź medyczna na interseksualność? |
Cała rodzina powinna być objęta
pomocą psychologiczną (włączając w tę pomoc również terapię
grupową z podobnymi im osobami), prócz tego powinni oni uzyskać
tyle informacji ile są w stanie przyswoić. Rzeczywiste zaburzenia
medyczne (takie jak infekcje układu moczowego, zaburzenia metaboliczne)
powinny podlegać leczeniu, ale wszelakie mniej istotne zabiegi
rekonstrukcyjno-kosmetyczne powinny poczekać do momentu uzyskania
zgody osoby interseksualnej na taką interwencję, a przynajmniej
powinny być opóźnione do okresu, gdy w jednoznaczny i świadomy
sposób będzie ona manifestowała swoją płciowość. |
Prawidłowe leczenie interseksualistów
polega na "normalizacji" nienormalnych" genitaliów, ich
ciał, przy użyciu technik chirurgii rekonstrukcyjno-kosmetycznej,
hormonalnej terapii zastępczej - utrwalającej wybraną przez
lekarzy płeć pacjenta, itp. Uczynienie tego wyeliminuje ewentualność
cierpienia rodziców. |
| W jakim
okresie powinno przeprowadzić się leczenie chirurgiczne narządów
płciowych dziecka? |
Jeśli i tylko wtedy, gdy osoba
interseksualna sama wyrazi taką potrzebę, oraz tylko wtedy,
kiedy ona lub on zostaną w pełni poinformowani o ryzyku i ewentualnych
skutkach leczenia chirurgicznego. Wszak działania chirurgiczne
niosą ze sobą bardzo duże ryzyko utraty: zdrowia a nawet życia,
bezpłodności, udanego pożycia seksualnego, jakości doznań, libido.
Interseksualistom winno się pomóc w kontakcie z podobnymi im
osobami, które zostały poddane takiemu leczeniu, aby w ten sposób
mogli oni wyrobić sobie swoje własne zdanie. |
Błyskawicznie po urodzeniu.Tak
szybko, jak tylko jest to możliwe, ponieważ obojnactwo wymaga
podjęcia natychmiastowych działań medyczno - socjalnych. Im
dłużej się czeka, tym większa jest trauma. |
| Co skłania
do zastosowania takiego modelu psychologiczno - medycznego,
o którym mowa w poprzednim punkcie? |
Wiara w to, że osobnik hermafrodytyczny
ma prawo do samookreślenia, jeśli chodzi o jego lub jej ciało.
Przeprowadzanie operacji normalizujących" we wczesnym dzieciństwie,
bez świadomej zgody tejże osoby, koliduje z tym prawem. Wiele
operacji i kuracji hormonalnych jest nieodwracalnych, ryzyko
stąd wynikające jest bardzo duże, a zatem powinno być podejmowane
tylko wtedy, gdy jest na to zgoda pacjenta. |
Przekonanie o tym, że nasze społeczeństwo
nie potrafi sobie poradzić z dwuznacznością narządów płciowych,
czy też niestandardową manifestacją płci. Jeśli nie naprawimy
genitaliów, dziecko obojnacze będzie czekał ostracyzm, ośmieszenie,
czy też odrzucenie, nawet przez jego czy jej rodziców. |
| Czy cierpienie
rodziców z powodu niezwykłości fizycznej dziecka powinno być
leczone poprzez operowanie tegoż dziecka? |
Psychiczne cierpienie jest podstawą
uzasadnionej troski rodzica o dziecko i powinna ono być właściwie
ukierunkowane i rozładowane przez wyszkolonych psychoterapeutów.
Jednakże cierpienie rodziców nie stanowi wystarczającego
powodu, aby ryzykować życiem, zdrowiem, płodnością, czy możliwością
czerpania doznań z pożycia seksualnego w życiu dorosłym przez
ich dziecko. |
Absolutnie tak. Rodzice mogą
i powinni wyrazić zgodę na chirurgiczną operację normalizacyjną"
tak, aby mogli oni w pełni zaakceptować swe dziecko i stworzyć
z nim silną więź. |
| Kto i w
oparciu, o co podejmuje decyzję o wyborze płci dla nowonarodzonego
interseksualnego dziecka? |
Rodzice i krewni po konsultacji
lekarskiej. Powinno się unikać pozostawienia dziecka w dwuznaczności
formalnej, stąd wskazane jest przypisanie mu choćby płci na
papierze" do czasu zweryfikowania przez samą naturę i czynniki
środowiskowe poprawności tego zaklasyfikowania. Nadanie płci
dziecku winno być poprzedzone bardzo wnikliwą i wieloaspektową
diagnostyką genetyczną, hormonalną, anatomiczną. Jeśli istnieje
możliwość to powinno się dać szansę rodzicom i krewnym nowonarodzonego
na kontakt z innymi rodzicami i krewnymi dzieci interseksualnych,
dzięki czemu mają oni możliwość wysłuchania sugestii oraz porad,
a tym samym uniknięcia wielu błędów wychowawczych. Wskazanym
jest nadanie dziecku płci męskiej lub żeńskiej, pomimo, że hermafrodytyzm
nie jest, tajemniczą kategorią biologiczną bardziej niż męska
czy żeńska, ale dlatego, że nadanie dziecku nieokreślonej płci
zupełnie niepotrzebnie spowodowałoby uraz i izolację dziecka.
Szczególnie jest to ważne w aspekcie procesu socjalizacji, ale
również wynika z dużej represyjności słabo wyedukowanego społeczeństwa.
Zarówno lekarze jak i rodzice zdają sobie sprawę z konieczności
uregulowania formalnego statusu płciowego dzieci interseksualnych,
co zresztą jest elementarnym działaniem w przypadku każdego
nowonarodzonego człowieka. Każde dziecko, może w okresie późniejszym
podjąć decyzję o korekcie swojej płci formalnej; wśród dzieci
interseksualnych ten odsetek jest znacząco wyższy niż w przeciętnej
populacji. Jest to jeden z najistotniejszych powodów, dla braku
zasadności przeprowadzania zabiegów chirurgicznych u dzieci,
- czyli bez świadomej zgody pacjenta. Częstymi są przypadki
dorosłych osób interseksualnych, które żądają przywrócenia im
genitaliów, z którymi się urodziły, albo rekonstrukcji przeciwnych
narządów płciowych do tych, jakie wytworzyli lekarze w dzieciństwie.
Wytworzone przez chirurgów w dzieciństwie narządy płciowe są
ekstremalnie trudne, jeśli nie niemożliwe, do ponownego ich
przekształcenia", co naraża ludzi, których uszczęśliwiono"
w ten sposób na olbrzymie cierpienia i często brak możliwości
zintegrowania swej płciowości na poziomach cielesnym i duchowym. |
Lekarze decydują na podstawie
testów lekarskich. Jeśli dziecko ma chromosom Y i odpowiednio
długi penis (lub dający się zrekonstruować), dziecko zostaje
przypisane do płci męskiej (noworodki męskie muszą mieć penis
o długości minimum 2,5 aby zostać zaklasyfikowanymi do płci
męskiej). Jeśli dziecko pomimo posiadania chromosomu Y, niespełnieni
wymogu wizualno-metrycznego genitaliów, zostaje przypisane do
płci żeńskiej. Wtedy jego narządy płciowe zmienia się chirurgicznie
tak, by przypominały żeńskie, usuwa gonady - poddaje kastracji.
W przypadku płodów posiadających chromosomy XX (żeńskich), u
których stwierdza się przerośniętą łechtaczkę, brak pochwy,
czasem brak macicy przeprowadza się procedurę chirurgiczną mającą
na celu zredukowanie rozmiaru łechtaczki i wytworzenie otworu
pełniącego rolę pochwy. |
| Kto powinien
doradzać i wspierać rodziców interseksualnego noworodka? |
Hermafrodytyzm wymaga spokoju
i troski społeczności lokalnej u podstaw to, której leży otwartość
oraz zrozumienie wyjątkowości położenia rodziców dziecka jak
i jego samego. Za tym winno iść wsparcie socjalne, psychologiczne
oraz edukacyjne. Profesjonalne poradnictwo, w zakresie zagadnień
związanych z płcią, planowaniem rodziny, powinno być dostępne
i bardzo dobrze przygotowane na ewentualność przyjścia na świat
interseksualnego dziecka. Prawdopodobieństwo narodzin lub narodziny
obojnaczego dziecka winno pociągać za sobą szybkie objęcie poradnictwem
rodziców i krewnych noworodka. Rodziny takie, jeśli tylko wykazują
wolę włącza się w aktywny kontakt z grupami wsparcia lub rodzinami
im pokrewnymi. |
Hermafrodytyzm jest nagłym przypadkiem
społecznym, który może zostać zniwelowany przez natychmiastowe
nadanie płci - wzmocnione szybką interwencją chirurgiczną. Sugeruje
się profesjonalne poradnictwo, choć bardzo rzadko jest ono zapewnione,
a jeśli jest, to słabo lub w ogóle nie przygotowane do pomocy
w takich przypadkach.Nie sugeruje się kontaktu z rodzinami dzieci
interseksualnych, czy środowiskowymi grupami wsparcia. Nie wskazuje
się takiej możliwości. |
| Co powinno
się mówić osobie interseksualnej, kiedy ona lub on dorośnie
na tyle, by to zrozumieć? |
Wszystko to, co wiadomo. Osoba
interseksualna i jej rodzice mają prawo i obowiązek wiedzieć
tyle, ile o hermafrodytyzmie i konkretnym przypadku wiedzą lekarze.
Zatajanie faktów, brak informacji prowadzą do stygmatyzacji
człowieka, generują poczucie wstydu i lęku. Takie postępowanie
przyczynia się do izolacji, odpowiadać może za dysforię płciową,
pociągając za sobą potrzebę przeprowadzenia procedur medycznych,
które narażają zdrowie pacjenta na niepotrzebne ryzyko zdrowotne.
Odwrotnie - osoby, przed którymi zatajano informacje dotyczące
ich płciowości czują się oszukane, poniżone; zdarza się, że
padają ofiarą manipulacji tzw. "życzliwych osób trzecich" -
co rujnuje ich życie osobiste lub skłania do unikania w przyszłości
opieki lekarskiej. Na przykład kobiety z zespołem niewrażliwości
na androgeny (AIS) mogą unikać opieki lekarskiej, eliminując
w ten sposób konieczność stosowania u nich hormonalnej terapii
zastępczej. Prowadząc w ten sposób do poważnych problemów kostnych. |
Bardzo mało. Mówienie wszystkiego
tego, co wiemy na temat faktycznego stanu ciała i jego kondycji,
przeprowadzonych procedur medycznych, może prowadzić do zamętu
związanego z wyborem płci, któremu owe procedury chirurgiczne
miały zapobiec. Należy powstrzymywać się z informacjami i zapisami
na temat interseksualności w dokumentacji medycznej. Jeśli to
konieczne; używać w kontakcie z bardziej dociekliwymi pacjentami
eufemizmów: usunęliśmy ci twoje podwójne jajniki", zamiast
usunęliśmy ci jądra", np. w rozmowie z kobietą z AIS |
| Cóż złego
jest w paradygmacie manipulacyjnym? |
Autonomia i prawo do samostanowienia
każdego interseksualnego człowieka, jest pogwałcone przez model
skoncentrowany na chirurgii i manipulacji hormonalnej. W "modelu
zatajania i stygmatyzacji" zabiegi chirurgiczne są przeprowadzane
bez zgody - najbardziej zainteresowanej osoby - interseksualnego
pacjenta. Rodzicom operowanych niemowląt nie mówi się o odsetku
nieudanych zabiegów chirurgicznych, o licznych błędach w sztuce,
wreszcie o braku dowodów na poparcie korzyści" płynących z
tak przeprowadzonego leczenia. Milczy się o empatycznym modelu
postępowania z hermafrodytycznym pacjentem. Cierpienie i frustracja
społeczna jest powodem do zmian w świadomości społeczeństwa,
a nie do uprawiania żonglerki ciałami dzieci - ich płciowością. |
Rodzice i rówieśnicy tych dzieci
mogą czuć dyskomfort w obcowaniu z nimi, spowodowany odmiennością
w budowie ich ciał i genitaliów. Instytucje społeczne i miejsca
takie jak szatnie, toalety publiczne, placówki wychowawczo-opiekuńcze,
przedszkola i szkoły okażą się brutalnym otoczeniem dla odbiegającego
od normy dziecka. Interseksualne dziecko mogłoby potem żałować,
że jego rodzice nie wybrali metody normalizacji" jego ciała
czy genitaliów. |
| Jaka jest
idealna przyszłość hermafrodytyzmu? |
Społeczna akceptacja ludzkiej odmienności
i ostateczny koniec idei, w myśl, której odmienność równa się
chorobie. |
Wyeliminowanie przy pomocy ulepszonych
technologii naukowych i medycznych, np. inżynieria genetyczna,
klonowanie. |
| Kim są
orędownicy każdego z paradygmatów? |
Aktywiści interseksualni i ich poplecznicy,
etycy, psycholodzy, niektórzy prawnicy uniwersyteccy, historycy
medycyny, a także rosnąca rzesza lekarzy klinicystów. |
John Money i jego następcy, większość
urologów i endokrynologów-pediatrów, a także wielu ginekologów
i lekarzy innych specjalności. |
|
Inspiracja: Shifting the
Paradigm of Intersex Treatment - Prepared by Alice Dreger
for the ISNA
opracowali: Maciek
i Milena
|